Een schroef uitboren doe je wanneer hij is afgebroken, volledig is vastgeroest of de kop zo beschadigd is dat geen schroevendraaier of bit meer grip krijgt. Het is een nauwkeurige klus, want een boor die ook maar een millimeter uit het midden loopt, beschadigt de draad in het materiaal of maakt een gat dat te groot is voor een nieuwe schroef.
Wat je nodig hebt voor het uitboren
Goede voorbereiding bepaalt of je het gat netjes uitboort of er een rommeltje van maakt. Verzamel al het gereedschap voordat je begint, zodat je niet halverwege hoeft te stoppen.
- Accuboormachine of kolomboormachine (een kolomboormachine geeft meer controle bij metaal)
- Centerpunt of centerboor om het midden van de schroef te markeren
- HSS-boren in oplopende maten (voor metaal) of standaard houtboren
- Linkshandse boor, als je die beschikbaar hebt
- Snijolie bij metaal
- Schroevenextractor als aanvulling op de boor
- Tap en snijvet als je de draad opnieuw wilt snijden
Een kolomboormachine is niet altijd beschikbaar, maar hij geeft bij metaal een aanzienlijk nauwkeuriger resultaat dan een handboormachine. Als je met de hand boort, zet het werkstuk dan stabiel vast in een bankschroef of met klemmen.
Schroef uitboren stap voor stap
De volgorde hieronder geldt voor een afgebroken schroef waarbij de rest van de schroef nog in het materiaal zit. Afhankelijk van je situatie sla je een stap over of voeg je er één aan toe.
- Markeer het midden nauwkeurig. Zet een centerpunt precies op het midden van de schroefkop of het afgebroken vlak. Sla er met een hamer op zodat er een klein putje ontstaat. Zonder dit putje glijdt de boor weg bij de start.
- Probeer een linkshandse boor. Klem een linkshandse boor in de boormachine en boor op lage toeren in het midden van de schroef. Doordat deze boor tegen de indraairing in draait, schroeft hij de vastgelopen schroef er soms letterlijk uit. Dit werkt verrassend vaak, ook bij licht vastgeroeste schroeven.
- Boor een gids- of startgat. Gebruik een kleine boor van 2 tot 3 mm om eerst een ondiep startgat te boren. Dit geeft houvast voor de grotere boor die daarna volgt.
- Vergroot het gat stapsgewijs. Werk in stappen van 1 tot 2 mm op naar de juiste diameter. De juiste diameter is iets kleiner dan de buitenkant van de schroef, maar gelijk aan of net groter dan de kern. Zo boor je het schroeflichaam weg en blijft de draad in het materiaal intact.
- Verwijder de resten. Blaas of borstels de boorspaan weg. In hout doe je dit met perslucht of een kwastje; in metaal gebruik je een magneet om spaantjes op te vangen.
- Herstel de draad indien nodig. Als de draad beschadigd is, tap je het gat opnieuw met een tap van dezelfde maat. Gebruik snijvet om de tap soepel te laten lopen en draai hem om de twee slagen een halve slag terug om de spaan te breken.
De juiste boordiameter kiezen
De kerndiameter van de schroef is het getal dat telt. Dit is de diameter van het schroeflichaam zonder de schroefdraad. Voor een M6-schroef is de kerndiameter ongeveer 4,9 mm; voor een M8 ongeveer 6,6 mm. Boor je te groot, dan is het gat direct onbruikbaar voor een nieuwe schroef van dezelfde maat.
In hout is de berekening eenvoudiger. Een houtschroef van 4 mm boor je uit met een boor van 2,5 tot 3 mm. Het hout geeft iets mee, waardoor de nieuwe schroef nog steeds grip heeft, zelfs als je het gat niet exact op de kernmaat boort. In spaanplaat en MDF is dit lastiger omdat die materialen minder herstelcapaciteit hebben.
Bij metaal is exactheid onmisbaar. Gebruik een kerntabeltabel of zoek de kernmaat op van de betreffende metrische schroef. Voeg bij elke stap een druppel snijolie toe aan het boorpunt. Dat verlengt de levensduur van de boor en voorkomt dat het materiaal te warm wordt, wat de hardheid van de boor aantast.
Wat te doen als het gat toch te groot is geworden
Als het gat groter is dan bedoeld, heb je een paar opties die je situatie kunnen redden. De keuze hangt af van het materiaal en hoeveel ruimte je hebt.
- In hout: vul het gat op met een houten pen of een mengsel van houtpap en lijm. Laat dit minimaal 24 uur uitharden en boor daarna een nieuw gat op de juiste maat.
- In metaal: tap het gat op naar de volgende standaardmaat, bijvoorbeeld van M6 naar M8, en gebruik een dikkere bout of schroef.
- Als positie niet verschoven mag worden: plaats een Helicoil-inzetstuk. Dat is een spiraalvormige draadbus die in een groter gat wordt geplaatst en de originele schroefdraadmaat herstelt.
Bij Woonritme zien we dat het opvullen met houtpap de meest gebruikte oplossing is in meubels en kozijnen, maar deze methode werkt alleen als het gat niet onder constante mechanische belasting staat. Voor constructieve verbindingen is een Helicoil of een grotere bout altijd de betere keuze.
Vastzittende schroeven eerst losmaken zonder uitboren
Uitboren is een laatste stap, geen eerste. Probeer een vastgeroeste schroef eerst los te krijgen met penetratieolie zoals WD-40 of een kruipsmering op rustbasis. Laat de olie minimaal 15 tot 30 minuten inwerken, bij ernstige roest zelfs een nacht.
Hamerklappen via een schroevendraaier die je in de kop zet, kunnen vastgereten draad losmaken zonder dat je hoeft te boren. Dit heet een slagschroevendraaier en is in veel bouwmarkten beschikbaar als los gereedschap of als hamerbit voor een accuboormachine. Verwarm je metaal met een gasbrander voor schroeven in staal of gietijzer, dan kun je de schroef daarna soms gewoon losdraaien. Houd de vlam 20 tot 30 seconden op het materiaal rondom de schroef, niet op de schroef zelf.
Bij Woonritme raden we aan om uitboren pas toe te passen als deze alternatieven zijn geprobeerd en gefaald hebben. Een schroef uitboren kost tijd en vraagt precisie; een schroef losdraaien kost tien minuten en een flesje olie.
Schroef uitboren in hout versus metaal
In hout is het uitboren vergevingsgezind. Hout is zacht genoeg om een kleine afwijking op te vangen, en het gat is eenvoudig te herstellen met vulmiddelen. Boor altijd loodrecht op het oppervlak en gebruik lage toeren om te voorkomen dat het hout scheurt of de boor te veel warmte opbouwt.
In metaal ligt dat anders. Een boor die niet precies in het midden zit, beschadigt de draad direct. Werk altijd in kleine stappen, gebruik snijolie en klem het werkstuk stevig vast. Een kolomboormachine is hier geen luxe maar een hulpmiddel dat dure fouten voorkomt. Titaan- of kobaltboren zijn steviger dan standaard HSS-boren en slijten minder snel weg bij het bewerken van staal.
